Polskę i Wielką Brytanię dzieli zaledwie kilka godzin lotu, a setki tysięcy Polaków od lat traktują Wielką Brytanię jak drugi dom. Nie dajcie się jednak zwieść tej pozornej bliskości: odkąd Wielka Brytania opuściła unię celną i jednolity rynek UE wraz z końcem okresu przejściowego Brexitu 31 grudnia 2020 roku, ta przeprowadzka jest prawnie traktowana jako relokacja spoza UE — mimo że sam transport odbywa się znajomą, szybką europejską trasą lądowo-promową. Ten poradnik jest przeznaczony dla mieszkańców Polski przenoszących się do Wielkiej Brytanii w 2026 roku i wyjaśnia, na podstawie źródeł, co dokładnie przestało obowiązywać w ramach swobodnego przepływu towarów i osób oraz co faktycznie zastąpiło te zasady.

Najważniejsze informacje

• Koniec automatycznego, bezcłowego przepływu towarów. Rzeczy osobiste nadal trafiają do Wielkiej Brytanii bez cła i VAT, ale wyłącznie w ramach ulgi Transfer of Residence (ToR1) ("przeniesienie miejsca zamieszkania"), która wymaga wcześniejszej zgody i pełnego zgłoszenia celnego — to nie jest doświadczenie "nic do zgłoszenia" znane z przeprowadzki np. z Polski do Niemiec (gov.uk: Transfer of residence to Great Britain, gov.uk: wniosek ToR1).
• Swobodny przepływ osób również się skończył. Jeśli nie mieszkaliście już w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku i nie macie statusu w ramach EU Settlement Scheme, potrzebujecie brytyjskiej wizy (najczęściej Skilled Worker, wizy rodzinnej lub innej ścieżki w systemie punktowym) — nie ma już automatycznego prawa do przeprowadzki i podjęcia pracy (gov.uk: system punktowy dla obywateli UE, gov.uk: EU Settlement Scheme).
• Przed wyjazdem obywatele Polski przenoszący się na stałe (lub na dłużej niż 6 miesięcy) powinni zgłosić wyjazd za granicę w swojej gminie, co skutkuje wymeldowaniem z rejestru mieszkańców (gov.pl: zgłoś wyjazd za granicę).
• Polska rezydencja podatkowa nie kończy się jednym formularzem — decydują fakty (reguła 183 dni, ośrodek interesów życiowych) — ale po przeprowadzce na stałe należy poinformować swój urząd skarbowy i zaktualizować adres (gov.pl / Ministerstwo Finansów: PIT dla osób mieszkających za granicą).
• Ubezpieczenie w NFZ nie "jedzie" z wami automatycznie: osoby uprawnione (np. emeryci) powinny przed wyjazdem złożyć wniosek o formularz S1; pozostali rejestrują się u lekarza NHS po przyjeździe (NFZ: zamieszkanie w innym państwie UE/EFTA/Zjednoczonym Królestwie, NHS: rejestracja u lekarza GP).
• Zwierzę domowe potrzebuje mikroczipu, szczepienia przeciwko wściekliźnie co najmniej 21 dni przed podróżą, unijnego paszportu dla zwierząt lub świadectwa zdrowia zwierzęcia oraz (w przypadku większości psów) odrobaczenia przeciw tasiemcowi 24–120 godzin przed przyjazdem.
• Okresy składkowe nie przepadają: koordynacja systemów ubezpieczeń społecznych między Polską a Wielką Brytanią trwa nadal po Brexicie, a zaświadczenia A1 są wciąż wydawane przy delegowaniu pracowników (ZUS: Brexit a wydawanie zaświadczeń A1).

1. Co "swobodny przepływ" oznacza dziś na tej trasie

Wewnątrz unii celnej UE/EOG przeniesienie dobytku między krajami członkowskimi nie wiąże się z cłem, zgłoszeniem importowym ani VAT-em. Ten reżim nie obowiązuje w przypadku Wielkiej Brytanii. Od 1 stycznia 2021 roku towary przekraczające granicę z UE do Wielkiej Brytanii (Great Britain) podlegają brytyjskiej kontroli celnej. Ulga, dzięki której większość przeprowadzek domowych jest zwolniona z cła i VAT, to ulga Transfer of Residence (ToR1) — nie zaś całkowite zwolnienie z procedur celnych:

• Musicie mieszkać poza Wielką Brytanią przez co najmniej 12 kolejnych miesięcy, sprowadzić towary w ciągu 12 miesięcy od objęcia rezydencji w Wielkiej Brytanii oraz posiadać/używać przedmiotów (zwykle przez 6+ miesięcy) przed przeprowadzką (gov.uk: transfer of residence to Great Britain).
• Wy (lub wasza firma przewozowa) składacie wniosek o zgodę ToR1 przed wysyłką towarów, otrzymujecie unikalny numer referencyjny, który jest następnie używany w zgłoszeniu celnym importowym w ramach kodu procedury 40 00 C01 (gov.uk: wniosek o ulgę ToR1).
• Alkohol i wyroby tytoniowe są zawsze wyłączone z ulgi, a fabrycznie nowe towary kupione tuż przed przeprowadzką zazwyczaj się nie kwalifikują.

Zaleta: jeśli spełniacie kryteria, nie płacicie cła importowego ani 20% VAT-u od używanych rzeczy osobistych i samochodu. Haczyk: w przeciwieństwie do przeprowadzki wewnątrz UE, ktoś musi jednak złożyć odpowiednie dokumenty, a towary mogą zostać zatrzymane na granicy, jeśli zgoda ToR1 nie zostanie uzyskana przed wysyłką.

2. Wyjazd z Polski: co trzeba załatwić

• Zgłoście wyjazd. Obywatele Polski przenoszący się za granicę na stałe lub na dłużej niż 6 miesięcy powinni złożyć "zgłoszenie wyjazdu za granicę" w swojej gminie (online lub osobiście); skutkuje to wymeldowaniem z adresu zameldowania (gov.pl: zgłoś wyjazd za granicę).
• Rezydencja podatkowa. Polska nie ma formalnego "formularza wyjazdowego" — rezydencję ocenia się na podstawie reguły 183 dni oraz miejsca, w którym znajduje się ośrodek interesów życiowych — ale po przeprowadzce na stałe należy powiadomić właściwy urząd skarbowy i zaktualizować adres; jako dowód może posłużyć np. certyfikat rezydencji z Wielkiej Brytanii lub brytyjskie zeznania podatkowe (gov.pl / Ministerstwo Finansów: informacja dla osób mieszkających poza granicami Polski).
• Opieka zdrowotna. Uprawnienia w ramach NFZ są zasadniczo związane z zamieszkaniem/ubezpieczeniem w Polsce. Jeśli należycie do grupy uprawnionej (np. pobieracie polską emeryturę, mieszkając w Wielkiej Brytanii), złóżcie wniosek o formularz S1 przed wyjazdem, aby wasza brytyjska przychodnia mogła zarejestrować was do opieki finansowanej przez NHS; w innym wypadku ubezpieczenie NFZ po prostu wygasa, gdy przestajecie być ubezpieczeni w Polsce, a wy rejestrujecie się bezpośrednio w NHS po przyjeździe (NFZ: zamieszkanie w innym państwie UE/EFTA/Zjednoczonym Królestwie).
• Ciągłość ubezpieczeń społecznych. Okresy składkowe opłacone do ZUS nie przepadają — koordynacja między systemem polskim a brytyjskim trwa nadal na mocy umowy wystąpieniowej (Withdrawal Agreement), a zaświadczenia A1 (potwierdzające, że w trakcie delegowania nadal podlegacie polskiemu ubezpieczeniu społecznemu) są nadal wydawane (ZUS: Brexit a wydawanie zaświadczeń A1).
• Wyrejestrowanie pojazdu. Jeśli zabieracie samochód zarejestrowany w Polsce na stałe do Wielkiej Brytanii, wyrejestrujcie go (wyrejestrowanie pojazdu z powodu wywozu za granicę) w starostwie/urzędzie miasta lub dzielnicy właściwym dla jego rejestracji, dołączając do wniosku dowód wywozu (np. umowę sprzedaży lub darowizny albo nową zagraniczną rejestrację) oraz uiszczając niewielką opłatę (10 zł); urząd rozpatruje wyrejestrowanie w ciągu 30 dni, a w sprawach bardziej złożonych — do 60 dni (gov.pl: wyrejestruj pojazd).

3. Jak faktycznie transportowane są rzeczy (szacunki z branży przeprowadzkowej)

Rzeczy osobiste niemal zawsze podróżują drogą lądową i promem (lub tunelem pod kanałem La Manche), a nie samolotem, ponieważ cały korytarz przebiega lądem i morzem. Typowa trasa dla przewoźnika działającego w okolicach Warszawy, Poznania czy Krakowa wiedzie przez Niemcy, Holandię lub Belgię i Francję, a granicę z Wielką Brytanią (Great Britain) przekracza przez Eurotunel (Calais–Folkestone) lub prom (Calais–Dover, Dunkierka–Dover albo dłuższy bezpośredni rejs, np. Zeebrugge/Rotterdam–Hull dla północnej Anglii). To standardowe trasy stosowane w branży przewozowej, a nie trasy narzucone przepisami.

Realistyczne szacunki czasu transportu (orientacyjne dane branżowe, nie oficjalne):

• Dedykowany/bezpośredni transport ciężarowy, Polska–Wielka Brytania "od drzwi do drzwi": w przybliżeniu 5–8 dni, wliczając przeprawę przez kanał La Manche i odprawę celną w Wielkiej Brytanii na podstawie waszego numeru referencyjnego ToR1.
• Usługa groupage/transportu zbiorowego (tańsza, częstsza przy mniejszych przeprowadzkach): 2–4 tygodnie, ponieważ wasze rzeczy są konsolidowane z innymi przesyłkami, a ciężarówka wyrusza dopiero po skompletowaniu ładunku.
• Doliczcie bufor czasowy na granicy brytyjskiej, jeśli zgoda ToR1 nie zostanie potwierdzona przed przyjazdem ciężarówki — bez numeru referencyjnego urząd celny może zatrzymać przesyłkę.

4. Przyjazd do Wielkiej Brytanii: rejestracja, opieka zdrowotna, podatki, prawo jazdy

• Najpierw status imigracyjny. Jeśli mieszkaliście już w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku, sprawdźcie/potwierdźcie swój status w ramach EU Settlement Scheme (settled lub pre-settled); jeśli nie, przed przeprowadzką i podjęciem pracy potrzebujecie brytyjskiej wizy w systemie punktowym — nie ma już opcji "rejestracja po prostu na miejscu" (gov.uk: EU Settlement Scheme, gov.uk: system punktowy dla obywateli UE).
• Numer National Insurance. Wniosek składacie po fizycznym przyjeździe do Wielkiej Brytanii, mając adres do korespondencji; możecie zacząć pracę zanim numer zostanie nadany, jeśli w inny sposób udowodnicie prawo do pracy, ale samo nadanie numeru może potrwać kilka tygodni (gov.uk: wniosek o numer National Insurance).
• NHS. Zarejestrujcie się w lokalnej przychodni (GP surgery), podając jedynie imię i nazwisko, datę urodzenia oraz adres — do rejestracji nie jest wymagany dowód tożsamości ani dokument imigracyjny — po czym otrzymacie numer NHS (NHS: rejestracja u lekarza GP).
• Podatki. Jeśli będziecie mieć dochody z samozatrudnienia lub inne nieopodatkowane u źródła, zarejestrujcie się do Self Assessment w HMRC, aby uzyskać Unique Taxpayer Reference; pracownicy etatowi są zwykle rozliczani przez system PAYE, gdy tylko pracodawca posiada ich dane (gov.uk: rejestracja do Self Assessment).
• Prawo jazdy. Możecie prowadzić na terenie Wielkiej Brytanii (Great Britain) na podstawie pełnego polskiego prawa jazdy, bez konieczności jego wymiany — prawa jazdy UE/EOG pozostają tu ważne — ale jeśli wolicie mieć brytyjskie prawo jazdy, Polska jest jednym z krajów UE/EOG, które DVLA pozwala wymienić bezpośrednio: wypełnijcie formularz D1, wyślijcie oryginał polskiego prawa jazdy, paszport, zdjęcie i dowód adresu w Wielkiej Brytanii do DVLA w Swansea, wraz z opłatą (gov.uk: wymiana zagranicznego prawa jazdy).
• Import samochodu. Zgłoście przyjazd pojazdu do HMRC w ciągu 14 dni od jego przybycia za pomocą usługi NOVA (Notification of Vehicle Arrivals) — DVLA nie zarejestruje samochodu, dopóki tego nie zrobicie — a następnie zarejestrujcie go w DVLA, wraz z ewentualną ulgą ToR1 zastosowaną do samego pojazdu (gov.uk: import pojazdów do Wielkiej Brytanii).

5. Przeprowadzka ze zwierzętami domowymi

Psy, koty i fretki mogą podróżować z Polski do Wielkiej Brytanii (Great Britain), ale formalności są bardziej rozbudowane niż przy przeprowadzce zwierzęcia wewnątrz UE:

• Najpierw mikroczip, następnie szczepienie przeciwko wściekliźnie co najmniej 21 pełnych dni przed podróżą (licząc od dnia szczepienia lub ostatniej dawki pierwszego cyklu szczepień).
• Podróż na podstawie unijnego paszportu dla zwierząt domowych lub świadectwa zdrowia zwierzęcia, w zależności od dokładnej trasy i posiadanych dokumentów.
• Psy (na większości tras) dodatkowo wymagają odrobaczenia przeciw tasiemcowi nie wcześniej niż 24 godziny i nie później niż 5 dni (120 godzin) przed przyjazdem do Wielkiej Brytanii.
• Wymagane jest oświadczenie, jeśli nie jesteście właścicielem zwierzęcia lub jeśli własność jest przenoszona.

Źródło: gov.uk: przywóz psa, kota lub fretki do Wielkiej Brytanii.

6. Pieniądze, bankowość i sprawy, o których łatwo zapomnieć

• Council Tax. Gdy tylko macie brytyjskie mieszkanie, lokalny council (rada gminy) rejestruje was do Council Tax i wystawia rachunek — to opłata odrębna od czynszu i nie nalicza się automatycznie (gov.uk: rozpoczęcie płacenia Council Tax).
• Right to Rent. Większość prywatnych właścicieli nieruchomości w Anglii musi sprawdzić wasze prawo do najmu (Right to Rent) przed podpisaniem umowy najmu; obywatele UE z wizą lub statusem EUSS generują cyfrowy "share code" (ważny 90 dni) w Home Office, który właściciel weryfikuje online (gov.uk: udowodnij swoje prawo do najmu).
• Waluta i bankowość. Na co dzień będziecie przeliczać PLN na GBP; otwarcie brytyjskiego konta bankowego zazwyczaj wymaga dowodu adresu, co bywa kłopotliwe, zanim podpiszecie umowę najmu — wiele osób w pierwszych tygodniach korzysta z konta międzynarodowego lub banku aplikacyjnego jako rozwiązania przejściowego.
• TV Licence i media to typowo brytyjskie pozycje wydatków bez polskiego odpowiednika — uwzględnijcie je osobno w budżecie i jak najszybciej po ustaleniu stałego adresu podłączcie prąd/gaz/wodę/internet, ponieważ brytyjscy dostawcy zazwyczaj wymagają brytyjskiego konta bankowego lub karty do płatności poleceniem zapłaty (direct debit).
• Sprzedać czy zabrać samochód? Importujcie go tylko wtedy, gdy naprawdę zamierzacie dalej jeździć po lewej stronie drogi; w przeciwnym razie sprzedaż przed wyjazdem i zakup samochodu na miejscu w Wielkiej Brytanii pozwala całkowicie uniknąć procedury importowej NOVA/DVLA.

Jak Flyto obsługuje przeprowadzkę z Polski do Wielkiej Brytanii

Flyto prowadzi własne oddziały, magazyny, zespoły i pojazdy w Europie Północnej, Środkowej i Południowej, dzięki czemu odbiór towarów w Polsce, transport drogowy po Europie oraz konsolidacja ładunków na tej trasie są zazwyczaj realizowane we własnym zakresie. Przy przeprawie przez kanał La Manche i finalnej dostawie na terenie Wielkiej Brytanii współpracujemy ze starannie zweryfikowaną siecią partnerskich przewoźników i agentów celnych, którzy na co dzień zajmują się zgłoszeniami ToR1, dzięki czemu wasza przesyłka przechodzi brytyjską odprawę celną prawidłowo za pierwszym razem — łącząc naszą własną europejską infrastrukturę ze specjalistyczną wiedzą lokalnych ekspertów tam, gdzie przynosi to największą wartość.

Najczęściej zadawane pytania

Czy potrzebuję wizy, aby przeprowadzić się z Polski do Wielkiej Brytanii w 2026 roku?
Bez nowej wizy możecie się przeprowadzić tylko wtedy, gdy mieszkaliście już w Wielkiej Brytanii przed 31 grudnia 2020 roku i macie status w ramach EU Settlement Scheme. Wszyscy pozostali muszą zakwalifikować się do jednej ze ścieżek wizowych (najczęściej Skilled Worker lub wiza rodzinna) przed przeprowadzką (gov.uk).

Czy zapłacę cło od mebli i rzeczy osobistych?
Nie, jeśli kwalifikujecie się i prawidłowo złożycie wniosek o ulgę Transfer of Residence (ToR1) przed wysyłką — nadal musicie jednak złożyć zgłoszenie celne importowe, inaczej niż przy przeprowadzce wewnątrz UE (gov.uk).

Czy mogę zachować polskie prawo jazdy, czy muszę je wymienić?
Możecie prowadzić na terenie Wielkiej Brytanii (Great Britain) na podstawie pełnego polskiego prawa jazdy bez wymiany, ponieważ prawa jazdy UE/EOG pozostają tu ważne. Jeśli wolicie mieć brytyjskie prawo jazdy, Polska jest jednym z krajów UE/EOG, które DVLA wymienia bezpośrednio przez formularz D1, bez konieczności zdawania egzaminu (gov.uk).

Co się dzieje z moim ubezpieczeniem w NFZ po wyjeździe?
Zasadniczo wygasa ono, gdy przestajecie być ubezpieczeni w Polsce. Jeśli przysługuje wam formularz S1 (np. niektórym emerytom), złóżcie wniosek przed wyjazdem, aby koszty opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii nadal były koordynowane; w przeciwnym razie zarejestrujcie się u lekarza NHS po przyjeździe (NFZ, NHS).

Ile faktycznie trwa sama przeprowadzka?
Według szacunków branżowych dedykowany transport ciężarowy "od drzwi do drzwi" trwa zazwyczaj 5–8 dni, wliczając przeprawę przez kanał La Manche i odprawę celną; przesyłka w systemie groupage częściej zajmuje 2–4 tygodnie.

Czy muszę formalnie się wymeldować w Polsce przed wyjazdem?
Jeśli wyjeżdżacie na stałe lub na dłużej niż 6 miesięcy, tak — zgłoście wyjazd w swojej gminie, co skutkuje wymeldowaniem z rejestru mieszkańców (gov.pl).

Źródła

• gov.uk – Transfer of residence to Great Britain
• gov.uk – Application for transfer of residence relief (ToR1)
• gov.uk – The UK’s points-based immigration system: information for EU citizens
• gov.uk – Apply to the EU Settlement Scheme (settled and pre-settled status)
• gov.uk – Bring your pet dog, cat or ferret to Great Britain
• gov.uk – Importing vehicles into the UK
• gov.uk – Exchange a foreign driving licence
• gov.uk – Apply for a National Insurance number
• gov.uk – Register for Self Assessment
• gov.uk – Start paying Council Tax
• gov.uk – Prove your right to rent
• NHS.uk – Register with a GP surgery
• gov.pl – Zgłoś wyjazd za granicę
• gov.pl / Ministerstwo Finansów – Informacja dla osób mieszkających poza granicami Polski dotycząca podatku PIT
• NFZ – Zamieszkanie w innym państwie UE/EFTA/Zjednoczonym Królestwie
• gov.pl – Wyrejestruj pojazd
• ZUS – Brexit a wydawanie zaświadczeń A1